បើដួលត្រូវតែក្រោក

កូនសម្លាញ់...!

ក្នុងការរស់នៅ មិនមែនងាយស្រួលគ្រប់យ៉ាងនោះទេ ជីវិតមានឡើងមានចុះ មានសុខមានទុក្ខជាគូនៅជាមួយគ្នាគ្រប់ពេលវេលា ជាពិសេសក្នុងរឿងធ្វើការ ការងារកាន់តែធំ មានឧបសគ្គកាន់តែច្រើន។ បើសិនកូនធ្វើការអ្វីមួយ ដែលកូនគិតថាច្បាស់ថាជាការងារល្អ នោះជាការងារធ្វើឲ្យរីកចម្រើនបាន តែបើពេលធ្វើទៅហើយការងារមិនរីកចម្រើនដូចដែលយើងគិតទុកនោះទេ ហៅថាមានឧបសគ្គរារាំងហើយ។ កូនត្រូវតែពុះពារឧបសគ្គនោះឲ្យបានដោយសតិបញ្ញា ដោយភាពម៉ត់ចត់ កុំឆេវឆាវ គិតដោះស្រាយតាមសម្រួល កុំអាលរួញរាអស់កម្លាំងចិត្តឲ្យសោះ។

ធ្ងន់ក៏ស៊ូស្រាលក៏ស៊ូ

កូនសម្លាញ់...!

អ្នកដែលគេសាងខ្លួនរហូតដល់មានជីវភាពស្ថិតស្ថេរនោះ គឺតិចណាស់ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិកេរមរតកមកសាងខ្លួន។ ភាគច្រើនគេចាប់ផ្តើមមកពីការលំបាក មានតែកម្លាំងកាយកម្លាំងចិត្តជាកេរមរតក ហើយប្រើកម្លាំងកាយ កម្លាំងចិត្តនោះមកតស៊ូក្នុងជីវិត ជាមនុស្សតស៊ូនឹងជីវិត គឺតស៊ូបែបក្បាលទល់មេឃ ជើងទល់ដី ឬធ្ងន់ក៏ស៊ូស្រាលក៏ស៊ូ ទើបគេមានជីវភាពល្អ មានជីវភាពស្ថិតស្ថេរដូចដែលយើងបានឃើញ។ ចំណែកប្រភេទមនុស្ស ដែលធ្ងន់មិនស៊ូ ស្រាលមិនស៊ូនោះ គឺគិតតែសុខស្រួលចូលចិត្តតែសប្បាយហ៊ឺហា គ្មានឱកាសអាចសាងខ្លួនបាននោះទេ ទោះបីមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនសម្រាប់ដេកស៊ីក៏ដោយ ក៏ត្រូវបំផ្លាញអស់ដែរ។

ត្រូវចេះសន្សំសំចៃទុក

កូនសម្លាញ់...!

ពេលយើងតស៊ូធ្វើការបានប្រាក់ ឬទ្រព្យសម្បត្តិមកហើយ ធ្វើឲ្យយើងសាងអនាគតឲ្យបានភ្លាមៗ មិនបាននោះទេ ព្រោះលុយកាក់ដែលបានមកនោះ ពុំមែនបានម្តងមកច្រើន ដល់ថ្នាក់អាចសាងអនាគតបាននោះទេ តែចូលមកបន្តិចម្តងៗ ពេលដែលបានមកនេះហើយ ដែលសំខាន់នោះ ប្រសិនបើបានមកហើយមិនចេះទុក មិនចេះប្រើ មិនចេះរក្សា មិនចេះសន្សំ បានមកហើយក៏អស់ទៅវិញ។ 

អភ័យទោសឲ្យគេឲ្យបាន

កូនអើយ...!

អ្នកផ្សេងខ្លះធ្វើមិនល្អ ខ្លះធ្វើខុសឆ្គង

ខ្លះធ្វើមិនត្រូវចិត្តយើង ខ្លះប៉ះពាល់ដល់យើង

បើអត់ទោសឲ្យគេបាន ក៏អត់ទោសឲ្យគេទៅ

កុំទៅប្រកាន់ កុំទៅខឹងនឹងគេ

ឬទៅថាឲ្យគេនោះអី នៅស្ងៀមទៅ

ធ្វើជាមិនដឹង មិនឮខ្លះក៏បានដែរ

កុំទៅយកមកទុកក្នុងចិត្តធ្វើអី។

មនុស្សគ្មានគោលដៅ

កូនសម្លាញ់...!

 អ្នកដែលជាប្រធានគេ ឬធំជាងគេនោះ ក្រៅពីមិនគួរជាមនុស្សត្រចៀកស្រាលហើយ ថែមទាំងមិនគួរជាមនុស្សគ្មានគោលដៅច្បាស់លាស់នោះដែរ យើងគួរប្រកាន់ភ្ជាប់គោលជំហរ និងរក្សាគោលជំហរឲ្យស្ថិតស្ថេរ គោលជំហរដែលថានោះ គឺព្រះធម៌ ២ ប្រការគឺ "គុណធម៌" និង "យុត្តិធម៌"។

អបាយមុខ

កូនសម្លាញ់...!

អបាយមុខផ្សេងៗ ដូចជា ស្រា ស្រី ល្បែង រួមនឹងបារី គ្រឿងញៀនផងដែរ គ្រប់គ្នាសុទ្ធតែដឹងថាជារបស់មិនល្អ ជាអ្នកបំផ្លាញលុយកាក់ សុខភាពរាងកាយ ហើយនិងបង្កផលវិបាកឲ្យអ្នកនៅជុំវិញខ្លួនជាច្រើន។ រួមទាំងអ្នកដែលដឹងច្បាស់ហើយ ក៏នៅតែក្លាយជាទាសកររបស់វាទៀត។

ឈូកក្នុងភក់

កូនសម្លាញ់...!

អ្នកណាក៏ដោយ បើសិនគេអាចឲ្យចំណេះវិជ្ជា ពិសេសដែលបានដោយពិបាកដល់យើងនោះ យើងគួរត្រេកអរទៅរៀនជាមួយគេ មិនគួរទៅគិត រឿងឋានៈវង្សត្រកូល រូបរាង ឬការប្រព្រឹត្តរបស់គេ នោះទេ។ ទោះបីគេជាមនុស្សក្រីក្រ ពិការយ៉ាងណា ឬមានការប្រព្រឹត្តមិនល្អយ៉ាងម៉េច វាជារឿងរបស់គេទេ ឲ្យតែគេបង្រៀន ចំណេះវិជ្ជាពិសេសនោះដល់យើងទៅវាបានហើយ។

គ្រូបាអាចារ្យដែលបង្រៀនយើងមក មិនមែនអ្នកមាន ឬមានការប្រព្រឹត្តល្អគ្រប់គ្នានោះទេ តែយើងគោរពដល់គាត់ជាគ្រូរបស់យើងបាន ព្រោះយើងមិនបានចាប់អារម្មណ៍ដល់ការ ពិតឬការប្រព្រឹត្តរបស់គាត់នោះទេ។ បើសិនយើងទៅស្អប់ខ្ពើមរឿងក្រៅខ្លួន ដែលមិនល្អរបស់គាត់នោះ ហើយមិនព្រមទទួលយកនូវចំណេះដឹងដែលគាត់ឲ្យ យើងក៏មិនបានចំណេះដឹងអ្វីណាស់ណាដែរ។

របៀបវិន័យ

កូនសម្លាញ់...!

ថូផ្កា ដែលអ្នកណាឃើញយើងសរសើរថាស្អាតនោះ គឺស្ថិតនៅលើអ្នកធ្វើគេពូកែតុបតែង ផ្កាប្រភេទខ្លះទោះបីមើលទៅមិនស្អាត តែបើអ្នកតុបតែងមានស្នាដៃក៏អាចតុបតែងឲ្យ ស្អាតបានដែរ ផ្ទុយទៅវិញ មិនថាផ្កាស្អាតយ៉ាង ណាទេ តែអ្នកតុបតែងគ្មានស្នាដៃ ក៏ធ្វើឲ្យថូផ្កានោះមើលទៅធម្មតាគ្មានអ្វីឲ្យចាប់អារម្មណ៍សោះ។ 

របស់របរប្រើប្រាស់នៅក្នុងផ្ទះ ក៏អាចធ្វើឲ្យផ្ទះមើលទៅស្អាតបានដែរ បើម្ចាស់ផ្ទះចេះរៀបចំតុបតែង មនុស្សយើងក៏ដូចគ្នា ចង់ធ្វើជាមនុស្សល្អគួរឲ្យស្រលាញ់បាននោះ ត្រូវស្ថិតនៅលើម្ចាស់ខ្លួនចេះតុបតែងខ្លួន មិនថាផ្កា របស់របរ ឬក៏មនុស្សយើង ដែលមើលទៅស្អាតបែបនោះបាន ក៏ព្រោះតែការតុបតែងឲ្យមានរបៀប "របៀប"​ ជាឧបករណ៍តុបតែងឲ្យរៀបរយ ស្រស់ ស្អាត គួរឲ្យចង់គយគន់។

ការយកប្រៀបអ្នកដទៃ

កូនសម្លាញ់...!

ការដែលយើងនៅរួមជាមួយអ្នកដទៃនោះ យើងមិនគួរខ្សែលើយកប្រៀបលើគេទេ។ ការយកប្រៀបលើអ្នកដទៃ ជាទង្វើមិនល្អនោះទេ ជាឫកពាដែលគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម ទោះបីបានផលប្រយោជន៍អ្វីក៏ដោយ​ ក៏មិនគួរធ្វើដែរ អ្នកដែលចូលចិត្តយកប្រៀបលើគេនោះគ្មានអ្នកណាចូលចិត្តទេ សូម្បីតែយើង ក៏មិនចូលចិត្តឲ្យអ្នកណាមកយកប្រៀបលើយើងដែរ។

បើយើងមិនចូលចិត្ត មិនគួរធ្វើបែបនេះចំពោះអ្នកណានោះទេ។ កុំធ្វើជាមនុស្សបន្តិចបន្តួចក៏គិត ឬនិយាយច្រើនដើម្បីឲ្យខ្លួនឯងសប្បាយនោះ ទោះបីជានៅពេលខ្លះយើងអាចយកប្រៀបលើអ្នកដទៃបាន តែយើងក៏មិនគួរធ្វើដែរ ក្រៅពីមិនធ្វើហើយថែមទាំងជួយដល់គេទៀតផង បែបនេះទើបជាមនុស្សគួរឲ្យគោរព គួរឲ្យរាប់អាន។

ការរៀងលំដាប់ភាពសំខាន់

កូនសម្លាញ់...!

ជួនកាលយើងអាចមានការមិនសប្បាយចិត្ត ក្នុងការចាត់ចែង ការងារនិងកិច្ចការផ្សេងៗរបស់យើង មើលទៅវាគ្មានរបៀប រៀបរយគួរឲ្យរញ៉េរញ៉ៃណាស់ អាចពោលបានថា ដែលស្មុគស្មាញនោះ កើតមកពីការចាត់លំដាប់ភាព សំខាន់មិនត្រូវ គឺយើងមិនបានរៀបចំផែនការ ឬគិតទុកជាមុន ថាអ្វីគួរធ្វើមុន អ្វីគួរធ្វើក្រោយ អ្វីគួរមកមុន និងអ្វីគួរមកក្រោយ។ បើសិនគិតអ្វីបានមុនក៏ធ្វើ ដោយការងារនោះមិនចាំបាច់ត្រូវធ្វើ ទុកចាំធ្វើនៅពេលក្រោយក៏បានដែរ ជាការផ្តល់ភាពសំខាន់ចំពោះរបស់នោះដោយមិនចាំបាច់ ចំណែករឿងដែលចាំបាច់ត្រូវធ្វើមុន បែរជាយល់ថាមិនចាំបាច់ ទុកធ្វើនៅពេលក្រោយទៅវិញ ទើបធ្វើឲ្យស្មុគស្មាញ ខ្លះធ្វើមិនហើយ ខ្លះធ្វើទាន់។ ដូច្នេះការរៀងលំដាប់លើរបស់ដែលត្រូវធ្វើ ទើបជាការចាំបាច់។

ការចងចិត្តមនុស្ស

កូនសម្លាញ់...!

ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបង្រៀនពីវិធីចងចិត្តអ្នកផ្សេងទុកមាន ៤ ប្រការ គឺការចែករំលែកគ្នា និយាយល្អចំពោះគ្នា ចេះជួយដល់គ្នា និងធ្វើល្អចំពោះគ្នា។ ទាំង ៤ ប្រការនេះបើអ្នកណាប្រតិបត្តិតាមបាន ក៏អាចអូសទាញចិត្តអ្នកផ្សេងបានដែរ។

តែចង់ប្រាប់កូនបន្ថែមថា ក្រៅពីគួរប្រតិបត្តិតាមលំដាប់ហើយ គួរជៀសវាង ៣ ប្រការទៀត គឺ កុំមើលស្រាលគេ កុំគាបសង្កត់គេ និងកុំលើកតម្កើងអ្នក ដែលអន់ជាងគេ ឲ្យមានមុខជាងគេនោះ។ ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ បើយើងទៅធ្វើចំពោះអ្នកណា

តម្លៃរបស់មាសប្រាក់

កូនសម្លាញ់...!

មាសប្រាក់ជារបស់មានតម្លៃ ហើយរកមិនបានងាយៗទេ

ទម្រាំតែបាន ត្រូវប្តូរជាមួយកម្លាំងញើសឈាមជាច្រើន រឿងនេះកូនប្រហែលជាដឹងហើយ។

ដូច្នេះលុយកាក់ដែលពុកម៉ែឲ្យកូនចាយនោះ កូនក៏ចាយទៅចុះ សូមតែម្យ៉ាងទេគឺកូនចាយ ឲ្យស្គាល់ពីតម្លៃរបស់វា ហើយត្រូវដឹងថា វាមកនៅជាមួយយើងបានយ៉ាងម៉េច ហើយចាយយ៉ាងណាទើបមានប្រយោជន៍នោះ មិនមែនមានហើយចាយឲ្យអស់ៗនោះទេ។

គិតមុននិយាយ

កូនសម្លាញ់...!

មាត់មនុស្សយើងនោះ នាំទាំងសុខ និងទុក្ខមកឲ្យយើង។

មានពាក្យដាស់តឿនជាច្រើនទាក់ទងជាមួយមាត់ ដូចជា "ស្លាប់រស់ក៏ព្រោះតែមាត់"​

ពេលកូនទាក់ទងជាមួយអ្នកណា ធ្វើការនៅឯណាក៏ដោយ របស់ដែលអ្នកត្រូវ

ប្រយ័ត្នជាងគេនោះគឺមាត់។